Celebration - Photos and Texts
Homélie de Mgr. de Kezel
Veillée œcuménique
Eglise orthodoxe Russe de la sainte Trinité
Bruxelles 21.01.10
Chers frères et sœurs dans le Christ. Il y a eu toujours des tensions et des divisions entre les disciples du Christ, déjà dès le début de l’Eglise. Saint Paul en témoigne dans sa première lettre aux Corinthiens. Il y en a qui se réclame de lui, d’autres de Céphas, d’autres encore d’Apollon. Comme si tous ne se réclament pas du seul et unique Christ ! Dans l’évangile de Luc c’est lors de la dernière Cène, après l’institution de l’eucharistie et au moment même où Jésus leur fait comprendre que l’un d’entre eux va le livrer, que les disciples se disputent et rivalisent entre eux pour savoir qui est le plus grand. S’il y a un endroit où devrait régner une parfaite communion, c’est bien dans une communauté de disciples du Christ. Mais ce n’est pas le cas. Faut-il s’en étonner ? Je ne le pense pas. Les chrétiens ne sont pas des êtres parfaits. En eux aussi habite ce désir d’être plus important, plus grand, le désir d’être supérieurs aux autres. Quand l’Eglise se rassemble en assemblée liturgique, c’est toujours sa première demande : Kyrie eleison ! Seigneur prends pitié ; nous ne sommes pas meilleurs que les autres. Oui, il y a des tensions et des divisions entre nous. Il y en aura toujours. Il faudra toujours prier le Seigneur pour qu’il nous rassemble et nous unisse.
Peut-on justifier ainsi la division actuelle entre les églises et communautés chrétiennes ? Nullement. Car il y a des divisions qui ont une histoire, et qui dès lors se sont institutionnalisées. Ce sont des divisions établies. A un certain moment on ne se rend même plus compte de la division. On s’établit dans sa propre vérité. L’Eglise, c’était nous. On se sent supérieur aux autres. On ne les reconnaît plus comme des frères et des sœurs. Cette situation ne pouvait pas et ne peut pas durer. C’est le souffle de l’Esprit qui a inspiré le mouvement œcuménique, il y a un siècle, et qui nous a fait prendre conscience du scandale de la division. Scandale, parce que c’est un contre-témoignage : nous disons mais ne faisons pas. Scandale, parce que c’est contre la volonté du Seigneur même. L’œcuménisme n’est pas une des options possibles pour les églises ; c’est notre devoir. Le pire qui peut nous arriver, c’est de nier encore une fois la division en la banalisant comme s’il ne s’agissait que d’une simple différence de traditions et de coutumes. Bien sûr l’unité de l’Eglise que nous attendons et pour laquelle nous prions, sera une unité dans la diversité et le respect de l’autre. Mais pour le moment, reconnaissons-le, nous sommes divisés.
Et pourtant dans la mesure où nous reconnaissons la réalité de notre division, dans la mesure aussi où nous aspirons vraiment à l’unité et cela dans la prière, nous nous rendons de plus en plus compte de l’unité qui existe déjà entre nous. Des accords multilatéraux et bilatéraux ont déjà apporté un large consensus sur les grandes questions qui nous séparent. Le consensus auquel on est arrivé actuellement, dépasse de loin tout ce qu’on pourrait imaginer ou espérer il y a cinquante ans. Mais ce ne sont pas ces accords, aussi indispensables qu’ils soient, qui nous apporteront automatiquement l’unité. L’unité nous sera donnée, si non seulement les commissions théologiques mais aussi les Eglises elles-mêmes se rencontrent et s’engagent ensemble pour témoigner de l’évangile.
La veille de sa passion Jésus a prié pour l’unité de ses disciples. C’est à ce moment aussi qu’il leur a demandé de s’aimer mutuellement comme lui aussi les avait aimés. Il y a un lien profond entre cette unité pour laquelle il a prié et l’amour mutuel qu’il a demandé. L’unité n’est pas quelque chose que nous construisons nous-mêmes. C’est le Seigneur et lui seul qui nous rassemblera. C’est pourquoi la prière est indispensable. Mais l’unité ne nous sera donnée que si l’on s’aime. C’est l’amour qui est l’âme du mouvement œcuménique. L’amour présuppose le respect mutuel, l’amitié et la cordialité, la rencontre et la collaboration. « L’amour prend patience, l’amour rend service, il ne jalouse pas, il ne plastronne pas, il ne s’enfle pas d’orgueil, il ne cherche pas son intérêt.” (1 Cor 13,4-5) L’œcuménisme, si on n’a pas la charité, ne nous sert à rien. C’est l’amour qui me fait désirer de rencontrer l’autre. C’est ce même amour qui me fait respecter l’autre dans son altérité. Pour le moment l’unité parfaite, visible et structurellement enracinée, n’est pas encore possible. Mais rien ne nous empêche de continuer sur le chemin d’un œcuménisme spirituel. Rien ne nous empêche de nous rencontrer et de nous aimer les uns les autres. Ici il n’y a pas lieu de parler d’une stagnation de l’œcuménisme. Ici le mouvement œcuménique va de l’avant et continue à changer les mentalités, qui appellent à la conversion et à la réforme si nécessaire pour l’accueil de l’unité.
C’est sur ce chemin de l’œcuménisme spirituel que nous pouvons et que nous devons continuer. C’est un chemin d’Emmaüs et c’est sur ce chemin que le Seigneur lui-même nous rejoint. C’est lui qui fait brûler notre cœur. C’est Lui qui prie avec nous. L’unité de l’Eglise n’est pas impossible. Aussi longtemps que l’écoute de la Parole nous rassemble et que nous nous unissons à la prière du Christ, rien ne peut nous faire perdre l’espérance et la confiance. Si c’est l’Esprit qui a suscité le mouvement œcuménique, c’est lui aussi qui l’achèvera.
. . . . .
Oecumenische gebedswake
Russisch-orthodoxe kerk van de heilige Drieëenheid
Brussel 21.01.10
Broeders en zusters in Christus, altijd al zijn er onder de leerlingen van Christus spanningen en verdeeldheden geweest, al vanaf het begin van de kerk. Paulus getuigt er al van in zijn eerste brief aan de Korinthiërs. Er zijn er die zeggen dat ze van Paulus zijn, anderen van Apollo, weer anderen van Kefas. Alsof niet allen Christus toebehoren en Hem alleen. ! In het evangelie van Lucas is het tijdens het laatste avondmaal, na de instelling van de eucharistie en op het ogenblik dat Jezus hen laat verstaan dat één van hen Hem zal verraden, dat de leerlingen onder elkaar discussiëren wie van hen de grootste is. Als er één plaats is waar een volmaakte gemeenschap zou moeten heersen, dan wel onder de leerlingen van Jezus. Maar het is niet het geval. Is dat verwonderlijk? Ik denk het niet. Christenen zijn geen perfecte mensen. Ook in hun hart leeft het verlangen om méér dan de anderen te zijn, de belangrijkste, de grootste. As de kerk samen komt voor het gebed en de liturgie is het altijd haar eerste bede Kyrie eleison! Heer ontfermt u: we zijn niet beter dan de anderen. Ja, er heersen spanningen en verdeeldheid onder ons. Er zullen er altijd zijn. We zullen altijd moeten bidden dat de Heer ons verzamelt en tot eenheid brengt.
Maar kan men op die manier de actuele verdeeldheid tussen de kerken en de christelijke gemeenschappen rechtvaardigen? In geen geval. Want er zijn verdeeldheden die een geschiedenis hebben en die zich daarop geïnstitutionaliseerd hebben. Het zijn gevestigde scheidingen. Op een bepaald moment beseft men zelfs niet meer dat men verdeeld is. Men installeert zich in zijn eigen waarheid. De kerk, dat zijn wij. En men waant zich hoger dan de anderen. Men erkent ze niet meer als broers en zusters. Een dergelijke situatie kon en kan niet blijven duren. Het is de adem van de Geest die een eeuw geleden het vuur aan de lont gestoken heeft van de oecumenische beweging en ons bewust heeft gemaakt van het schandaal van de verdeeldheid. Schandaal, omdat het een tegen-getuigenis is: we doen niet wat we zeggen. Schandaal ook omdat het tegen het uitdrukkelijk verlangen van Jezus zelf ingaat. Oecumene is niet één van de mogelijke opties van de kerken: het is onze plicht. Het ergste wat ons kan overkomen bestaat er juist in nogmaals de verdeeldheid te ontkennen, door haar te bagatelliseren als eenvoudig een verschil van tradities en gebruiken. Natuurlijk zal de eenheid van de kerk waarop we hopen en waarvoor we bidden een eenheid in verscheidenheid zijn en in eerbied voor de ander. Maar laten we ons geen illusies maken: voor het ogenblik zijn we verdeeld.
En toch vrienden, in de mate dat we onze verdeeldheid erkennen en daadwerkelijk verlangen naar eenheid en er voor bidden, beseffen we ook alsmaar meer hoe groot de eenheid is die tussen ons al bestaat. Multilaterale en bilaterale gesprekken over de belangrijkste kwesties die ons scheiden, hebben reeds tot verregaande consensus bereikt. Wat nu ter tafel ligt, was tot in een recent verleden ondenkbaar. Toch brengen die gesprekken, hoe belangrijk ook, niet automatisch de eenheid zelf. Die eenheid kan er slechts komen als niet alleen de theologische commissies maar ook de kerken zelf meer en meer met elkaar delen, elkaar ontmoeten en naar elkaar toegroeien.
Op de laatste avond van zijn leven heeft Jezus gebeden voor de eenheid. Hij heeft aan zijn leerlingen ook gevraagd dat ze elkaar zouden liefhebben zoals Hij hen heeft liefgehad. Er is een diepe band tussen die eenheid, waarvoor Hij gebeden heeft, en de liefde waarom Hij gevraagd heeft. De eenheid is niet iets dat we zelf zullen maken. Het zal de heer zijn die ons weer verenigt. En daarom is het gebed zo onontbeerlijk. Maar de eenheid zal ons slechts gegeven worden als we elkaar liefhebben. De liefde is de ware motor van de oecumene. Liefde veronderstelt respect en eerbied, vriendschap en hartelijkheid, ontmoeting en samenwerking. « De liefde is lankmoedig en goedertieren, de liefde is niet afgunstig, ze praalt niet en beeldt zich niets in. Ze geeft niet om de schone schijn, zij zoekt zichzelf niet. » (1Kor 13,4-5) Zonder de liefde dient de oecumene tot niets. Het is de liefde die me naar de eenheid met de ander doet verlangen. Het is ook de liefde die me de ander in zijn anders zijn leert respecteren. De volkomen eenheid, zichtbaar en structureel verankerd, is voor het ogenblik nog niet mogelijk. Maar niets ligt de spirituele oecumene in de weg. Niets belet ons elkaar te zoeken en lief te hebben. Hier hoeft van geen stagnatie sprake te zijn. Hier zet de oecumenische beweging zich werkelijk door. Ze brengt vernieuwing van mentaliteit, innerlijke bekering en bereidheid tot hervorming.
Het is op deze weg van de spirituele oecumene dat we kunnen en moeten verder gaan. Het is de weg naar Emmaüs en het is op deze weg dat de Heer ons tegemoet komt. Hij is het die ons hart doet branden. Hij is het die met ons bidt. De eenheid van de kerk is niet onmogelijk. Zolang we ons verzamelen rond Gods Woord en zolang we ons verenigen met het gebed van Christus, kan niets ons de hoop en het vertrouwen doen verliezen. Als het de Geest is die aan de oorsprong ligt van de oecumenische beweging, dan zal ook Hij het zijn die haar zal voltooien.